आंतरराष्ट्रीय राजकारण

इस्राएलमध्ये सत्तेचा पेच कायम! नेतन्याहू बहुमतापासून दूर; अरब पक्ष ठरणार किंगमेकर?

विरोधी गटालाही ६१ जागांचा आकडा गाठता आला नाही; शेअर बाजारात घसरण, शेकेलवर दबाव — आघाडी सरकार की पुन्हा निवडणूक, जगाचे लक्ष

आंतरराष्ट्रीय / किशोर आबिटकर
इस्राएलच्या २७ ऑक्टोबर २०२६ रोजी झालेल्या सार्वत्रिक निवडणुकीनंतर देशातील सत्तास्थापनेचा पेच अधिकच गंभीर झाला आहे. पंतप्रधान बेंजामिन नेतन्याहू यांच्या नेतृत्वाखालील उजव्या आघाडीला सर्वाधिक जागा मिळण्याचा कल असला, तरी १२० सदस्यांच्या क्नेसेटमध्ये सरकार स्थापनेसाठी आवश्यक असलेले ६१ जागांचे बहुमत अद्याप दूर आहे. विरोधी गटाचे नेते गादी आयझेनकोट यांच्याही आघाडीला स्वबळावर बहुमत मिळालेले नाही. त्यामुळे अरब नेतृत्वाखालील पक्षांचे महत्त्व प्रचंड वाढले असून, त्यांच्या भूमिकेवर पुढील सरकारचे भवितव्य अवलंबून राहण्याची शक्यता आहे.

१. २९ ऑक्टोबरचे ताजे चित्र : मतमोजणी अंतिम टप्प्यात

उपलब्ध ताज्या आकडेवारीनुसार; अंतिम अधिकृत निकाल अद्याप प्रतीक्षेत

५३ जागा
नेतन्याहू यांचा उजवा-धार्मिक गट
बहुमतासाठी आणखी ८ जागांची गरज.

४८ जागा
गादी आयझेनकोट यांचा विरोधी गट
बहुमतासाठी आणखी १३ जागांची गरज.

१९ जागा
अरब नेतृत्वाखालील पक्ष
ऐतिहासिक उच्चांक; सत्तास्थापनेत निर्णायक भूमिका बजावण्याची शक्यता.

क्नेसेटमधील एकूण जागा १२०

बहुमताचा आवश्यक आकडा ६१

२९ ऑक्टोबरच्या उपलब्ध अहवालांनुसार, मतमोजणी ९० टक्क्यांहून पुढे गेल्यानंतरही प्रमुख राजकीय गटांच्या जागांमध्ये मोठा बदल झालेला नव्हता. काही मतमोजणी संकेतस्थळांवर मोजणीचे प्रमाण आणखी वाढल्याचे दिसत असले, तरी जागांचे अंतिम वाटप अधिकृतरीत्या निश्चित झालेले नाही. Israel National News +3

२. नेतन्याहूंचा सर्वात मोठा पक्ष; पण सरकार स्थापनेचे आव्हान

नेतन्याहू यांच्या लिकुड पक्षाला सर्वाधिक जागा मिळाल्याने त्यांचे राजकीय स्थान अद्याप मजबूत आहे. मात्र, उजव्या आणि धार्मिक पक्षांची आघाडी ६१ जागांपर्यंत पोहोचू शकलेली नाही. त्यामुळे सरकार स्थापन करण्यासाठी त्यांना नव्या राजकीय सहकार्याची गरज भासू शकते.

नेतन्याहू यांच्यासमोर दोन प्रमुख पर्याय आहेत—सध्याच्या मित्रपक्षांसह अन्य खासदारांचा पाठिंबा मिळवणे किंवा व्यापक आघाडी सरकारचा विचार करणे. मात्र, कट्टर उजव्या पक्षांशी असलेली त्यांची राजकीय बांधिलकी या पर्यायांमध्ये अडथळा ठरू शकते. AP News +1

३. आयझेनकोट यांच्यासमोर अरब पक्षांच्या पाठिंब्याचा पेच

विरोधी गटाचे नेते गादी आयझेनकोट यांच्यासाठीही सरकार स्थापनेचा मार्ग सोपा नाही. त्यांच्या नेतृत्वाखालील गटाकडे ४८ जागा आहेत. अरब पक्षांच्या सर्व १९ जागांचा पाठिंबा मिळाल्यास विरोधी बाजूचे संख्याबळ ६७ पर्यंत जाऊ शकते.

मात्र, अरब पक्षांसोबत सरकारमध्ये सहभागी होण्याबाबत विरोधी गटातील काही पक्षांची भूमिका प्रतिकूल आहे. डेमोक्रॅट्सचे नेते याईर गोलान यांनी अरब पक्षांशी सहकार्य करून नेतन्याहू यांना सत्तेबाहेर ठेवण्याची भूमिका मांडली आहे. दुसरीकडे, अरब पक्षांच्या संयुक्त यादीने विरोधी आघाडीच्या अल्पमतातील सरकारला बाहेरून पाठिंबा देण्याचा पर्यायही चर्चेत आणला आहे. त्यामुळे केवळ जागांची बेरीज पुरेशी ठरणार नसून, राजकीय अटी आणि परस्पर विश्वास महत्त्वाचे ठरणार आहेत.

४. अरब पक्षांची ऐतिहासिक मुसंडी

अरब नेतृत्वाखालील जॉइंट लिस्ट आणि राआम या पक्षांना मिळून १९ जागांचा अंदाज व्यक्त करण्यात येत आहे. हा आकडा त्यांच्या संसदीय प्रभावातील मोठी वाढ दर्शवतो.

या निकालामुळे इस्राएलमधील अरब मतदारांचे राजकीय महत्त्व अधोरेखित झाले आहे. तथापि, हे पक्ष कोणाला पाठिंबा देतात, कोणत्या अटी घालतात आणि त्यांचा पाठिंबा सरकारमध्ये सहभागी होण्यापुरता असेल की बाहेरून असेल, यावर सत्तास्थापनेची दिशा ठरू शकते.

५. शेअर बाजाराला धक्का; शेकेलही दबावाखाली

निवडणुकीनंतर स्थिर सरकार स्थापन होण्याची आशा धूसर झाल्याने तेल अवीवच्या शेअर बाजारात घसरण झाली. निवडणुकीपूर्वी राजकीय बदलाच्या शक्यतेमुळे गुंतवणूकदारांमध्ये आशावाद दिसत होता; मात्र अनिर्णित निकालामुळे आर्थिक धोरणांबाबत अनिश्चितता वाढली.

* TA-125 निर्देशांक: सुमारे ३ टक्क्यांच्या आसपास घसरण नोंदवली गेल्याचे वृत्त.

* इस्राएली शेकेल: अमेरिकी डॉलरच्या तुलनेत कमकुवत झाला; एका अहवालात डॉलरचा दर सुमारे ३.०७६५ शेकेल नोंदवला.

* गुंतवणूकदारांची चिंता: राजकीय अस्थिरता, सरकार स्थापनेतील विलंब आणि आर्थिक निर्णयांवर होणारा संभाव्य परिणाम.

या घसरणीचे अचूक प्रमाण व्यवहाराच्या वेळेनुसार बदलू शकते.

६. पुढे काय होणार?

इस्राएलचे राष्ट्राध्यक्ष आयझॅक हर्झोग यांनी राजकीय पक्षांना सरकार स्थापनेच्या चर्चेत खुल्या मनाने सहभागी होण्याचे आवाहन केले आहे. अंतिम निकाल प्राप्त झाल्यानंतर कोणत्या नेत्याला सरकार स्थापनेची संधी द्यायची, याबाबत राष्ट्राध्यक्ष निर्णय घेतील. दरम्यान, नेतन्याहू आणि विरोधी गट या दोघांनाही आवश्यक पाठिंबा मिळवण्यासाठी वाटाघाटी कराव्या लागणार आहेत.

सध्या तीन शक्यता चर्चेत आहेत:

* नेतन्याहूंचे सरकार: अन्य खासदार किंवा पक्षांचा पाठिंबा मिळवून बहुमताचा आकडा गाठणे.

* आयझेनकोट यांच्या नेतृत्वाखाली पर्यायी सरकार: अरब पक्षांचा पाठिंबा किंवा बाह्य सहकार्य मिळवणे.

* व्यापक आघाडी किंवा पुन्हा निवडणूक: राजकीय वाटाघाटी निष्फळ ठरल्यास नवा पर्याय शोधावा लागू शकतो.

यापैकी कोणताही पर्याय निश्चित झालेला नाही.

सिंहवाणी विश्लेषण

इस्राएलचा हा निकाल केवळ दोन राजकीय गटांमधील चुरशीची लढत नाही; तो देशाच्या भविष्यातील राजकीय दिशेचा कस आहे. नेतन्याहू यांचा पक्ष सर्वात मोठा असला, तरी स्पष्ट बहुमत नसल्याने त्यांना राजकीय तडजोडी कराव्या लागू शकतात. आयझेनकोट यांच्यासमोर संख्याबळाची शक्यता आहे; मात्र अरब पक्षांसोबतच्या सहकार्याचा निर्णय त्यांच्या आघाडीतील एकजूट तपासणार आहे.

आता खरा प्रश्न आहे—इस्राएलमध्ये स्थिर सरकार स्थापन होणार, की राजकीय कोंडी आणखी लांबणार? अरब पक्षांची भूमिका, राष्ट्राध्यक्षांचा निर्णय आणि आगामी आघाडीच्या वाटाघाटी या तीन घडामोडींवर जगाचे लक्ष राहणार आहे.

संपादक किशोर आबिटकर | सिंहवाणी लाईव्ह न्यूज