दोनदा प्राणघातक इंजेक्शन देऊनही क्रिस्टा पाइक जिवंत!

इच्छाशक्ती की शरीरातील जैविक प्रक्रिया? प्राणघातक औषध निष्प्रभ ठरण्यामागचे वैज्ञानिक गूढ काय?

डॉ. सुभाष के. देसाई | विशेष लेख

अमेरिकेतील टेनेसी राज्यात ३० सप्टेंबर २०२६ रोजी मृत्युदंडाची अंमलबजावणी करताना घडलेली क्रिस्टा पाइक यांची घटना सध्या जगभरात चर्चेचा विषय ठरली आहे. दोन वेळा प्राणघातक औषधाचे इंजेक्शन देऊनही पाइक यांचा मृत्यू झाला नाही. त्या श्वास घेत असल्याचे दिसून आल्यानंतर अखेर त्यांना रुग्णालयात हलवण्यात आले.

या घटनेने एक महत्त्वाचा वैज्ञानिक प्रश्न उपस्थित केला आहे—प्राणघातक औषध शरीरात गेल्यानंतरही एखादी व्यक्ती जिवंत कशी राहू शकते? त्यामागे इच्छाशक्ती असते की शरीरातील काही विशिष्ट जैविक प्रक्रिया?

इच्छाशक्तीमुळे औषधाचा परिणाम थांबतो का?

मानसिकदृष्ट्या प्रबळ इच्छाशक्ती माणसाला भीती, वेदना आणि तणावाचा सामना करण्यास मदत करू शकते. मात्र, इच्छाशक्तीमुळे प्राणघातक औषध शरीरावर रासायनिक पातळीवर निष्प्रभ होते, असे वैज्ञानिकदृष्ट्या म्हणता येत नाही.

प्राणघातक औषधाचा परिणाम मुख्यतः औषधाची मात्रा, ते शरीरात कुठे आणि किती प्रमाणात पोहोचले, रक्ताभिसरण, औषधाची कार्यपद्धती आणि संबंधित व्यक्तीची जैविक प्रतिक्रिया यावर अवलंबून असतो.

मग क्रिस्टा पाइक यांच्या बाबतीत काय घडले असावे?

या प्रकरणाचे अंतिम वैद्यकीय कारण अद्याप अधिकृत तपासणीत स्पष्ट झालेले नाही. मात्र, त्यांच्या वकिलांनी दिलेल्या माहितीनुसार पाइक यांच्या शिरा अत्यंत लहान असल्याने IV लाईन योग्य पद्धतीने बसवण्यात अडचणी आल्या असाव्यात आणि औषध रक्तवाहिनीत न जाता आसपासच्या ऊतींमध्ये गेल्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे. त्यामुळे औषध अपेक्षित पद्धतीने रक्ताभिसरणात पोहोचले नसावे, असा दावा करण्यात आला आहे.

यामुळेच दोन डोस दिल्यानंतरही अपेक्षित परिणाम झाला नाही का, हा तपासाचा महत्त्वाचा मुद्दा ठरणार आहे.

शरीरातील रसायने तिला वाचवू शकतात का?

अत्यंत भीती, वेदना किंवा तणावाच्या परिस्थितीत शरीरात अॅड्रेनालिन आणि नॉरअॅड्रेनालिन यांसारखी हार्मोन्स वाढतात. त्यामुळे हृदयाचे ठोके, रक्तदाब आणि जागरूकता काही काळ वाढू शकते.

मात्र ही रसायने प्राणघातक औषधांना निष्प्रभ करून व्यक्तीला मृत्यूपासून वाचवतात, असे म्हणणे योग्य ठरणार नाही.

औषधाची मात्रा आणि शरीराची प्रतिक्रिया

प्रत्येक व्यक्तीच्या शरीरात औषधांचे शोषण, वितरण आणि चयापचय वेगवेगळ्या पद्धतीने होऊ शकते. यकृत, मूत्रपिंड, रक्ताभिसरण आणि इतर जैविक घटक औषधाच्या परिणामावर प्रभाव टाकतात.

त्याचबरोबर औषध नेमके कोणत्या मार्गाने शरीरात पोहोचले आणि अपेक्षित रक्तातील एकाग्रता निर्माण झाली का, हा मुद्दा अत्यंत महत्त्वाचा असतो.

क्रिस्टा पाइक यांच्या बाबतीत दोन डोस पेंटोबार्बिटल दिल्याचे त्यांच्या वकिलांनी सांगितले आहे. तरीही त्या जिवंत राहिल्याने औषध प्रत्यक्ष शरीरात कशा प्रकारे पोहोचले, याचा तपशीलवार वैद्यकीय तपास आवश्यक ठरणार आहे.

हा चमत्कार की वैद्यकीय प्रक्रियेतील अपयश?

घटना अत्यंत असामान्य असली तरी वैज्ञानिक दृष्टिकोनातून तिला तात्काळ ‘चमत्कार’ किंवा ‘अतुलनीय इच्छाशक्तीचा विजय’ म्हणणे योग्य ठरणार नाही.

टेनेसीच्या सुधारणा विभागाने मात्र अंमलबजावणीदरम्यान राज्याचा मंजूर प्रोटोकॉल पाळल्याचे सांगितले आहे. या घटनेनंतर राज्यपालांनी पुढील फाशीची अंमलबजावणी थांबवून स्वतंत्र तपासणीचे आदेश दिले आहेत.

म्हणूनच या घटनेचे खरे वैज्ञानिक उत्तर वैद्यकीय तपासणी, IV लाईनची स्थिती, औषधाचे शरीरातील वितरण आणि त्यानंतरच्या रक्तातील औषधाच्या पातळीच्या अभ्यासातूनच मिळू शकते.

निष्कर्ष

‘क्रिस्टा पाइक यांची इच्छाशक्ती प्रबळ असल्यामुळे त्या मृत्यूला हरवू शकल्या’ हा भावनिक निष्कर्ष असू शकतो; परंतु वैज्ञानिकदृष्ट्या तो अद्याप सिद्ध झालेला नाही.

उपलब्ध माहितीनुसार अधिक संभाव्य प्रश्न असा आहे—प्राणघातक औषध अपेक्षित प्रमाणात आणि अपेक्षित मार्गाने रक्तप्रवाहात पोहोचले का?

या प्रश्नाचे उत्तर अधिकृत वैद्यकीय तपासणीनंतरच स्पष्ट होईल. तोपर्यंत क्रिस्टा पाइक यांचे प्रकरण हे मानवी शरीर, औषधशास्त्र आणि मृत्युदंडाच्या वैद्यकीय प्रक्रियेतील एक अत्यंत दुर्मिळ आणि गंभीर प्रकरण म्हणून पाहणे अधिक योग्य ठरेल.