अमेरिकेच्या मृत्युदंडाच्या इतिहासातील असामान्य घटना;

दोनदा प्राणघातक इंजेक्शन देऊनही ती जिवंत!

काय तिच्या आध्यात्मिक गुरूंनी तिला मृत्यूपासून वाचवले?

डॉ. सुभाष के. देसाई
नॅशव्हिल (अमेरिका) :
अमेरिकेतील टेनेसी राज्यात ३० सप्टेंबर २०२६ रोजी क्रिस्टा पाइकला प्राणघातक इंजेक्शनद्वारे मृत्युदंड देण्याची प्रक्रिया सुरू करण्यात आली. मात्र, दोन वेळा pentobarbital हे औषध देऊनही तिचा मृत्यू झाला नाही. उलट ती श्वास घेत असल्याचे, हालचाल करत असल्याचे आणि घोरण्यासारखे आवाज करत असल्याचे प्रत्यक्षदर्शींनी सांगितले. अखेर तिला तुरुंगातून रुग्णवाहिकेतून रुग्णालयात हलवावे लागले.

ही घटना अमेरिकेतील आधुनिक मृत्युदंडाच्या इतिहासातील अत्यंत दुर्मीळ आणि असामान्य घटनांपैकी एक ठरली आहे. मृत्युदंडाच्या प्रक्रियेत औषध दिल्यानंतरही कैदी जिवंत राहिल्याचे हे प्रकरण अभूतपूर्व असल्याचे तज्ज्ञांनी म्हटले आहे.

अंतिम क्षणीही शांत होती पाइक

क्रिस्टा पाइकला १९९५ मध्ये १९ वर्षीय कोलीन स्लेमर हिच्या हत्येप्रकरणी मृत्युदंडाची शिक्षा सुनावण्यात आली होती. त्यावेळी पाइकचे वय १८ वर्षे होते. ३० सप्टेंबरच्या रात्री सुमारे ७.३० वाजता तिला मृत्युदंडाच्या कक्षात स्ट्रेचरला बांधण्यात आले.

तिचा आध्यात्मिक सल्लागार तिच्या जवळ उभा होता. दोघांमध्ये संवाद झाला आणि त्यांनी प्रार्थना/गाणेही केले. अंतिम वक्तव्य करताना पाइकने शांतपणे, “I’m at peace. I’m ready to be free” असे म्हटले.

मात्र काही वेळातच परिस्थिती अनपेक्षितपणे बदलली. पाइकने हातात वेदना होत असल्याचे सांगितले. ती अजूनही जाणीवेत असल्याचे दिसून आले.

पहिल्या मात्रेनंतरही मृत्यू नाही

पहिल्या मात्रेने अपेक्षित परिणाम न झाल्याने तुरुंग प्रशासनाने निर्धारित प्रोटोकॉलनुसार दुसरी मात्रा देण्यात आली. मात्र दुसऱ्या मात्रेनंतरही पाइकचा श्वास सुरूच होता.

प्रत्यक्षदर्शींना तिच्याकडून घोरण्यासारखे आवाज ऐकू येत होते. काही वेळाने तिचे डोके किंचित वर उठल्याचे आणि शरीराची हालचाल झाल्याचेही दिसले. पडदा बंद केल्यानंतरही बराच वेळ तिच्या श्वासाचे आवाज ऐकू येत होते.

वकिलांनी मागितली तातडीची वैद्यकीय मदत

पाइकचे वकील या प्रक्रियेचे साक्षीदार होते. परिस्थिती लक्षात आल्यानंतर त्यांनी फाशी थांबवून पाइकला तातडीने वैद्यकीय उपचार देण्याची मागणी केली.

सुमारे रात्री ८.५० वाजता रुग्णवाहिका येत असल्याची माहिती मिळाली. रात्री ९.१४ च्या सुमारास अग्निशमन दलाची वाहने आणि रुग्णवाहिका तुरुंगाबाहेर पोहोचली. त्यानंतर पाइकला रुग्णालयात हलवण्यात आले. तिच्या वकिलांनी १ ऑक्टोबर रोजी ती गंभीर अवस्थेत असून जीवनरक्षक उपचार घेत असल्याचे सांगितले.

नेमके अपयश कशामुळे आले?

या प्रश्नाचे निश्चित उत्तर अद्याप समोर आलेले नाही. टेनेसीच्या सुधारणा विभागाने मात्र राज्याने निर्धारित कायदेशीर प्रोटोकॉलमधील प्रत्येक पायरीचे पालन केल्याचे म्हटले आहे. औषध प्रभावी असल्याचेही विभागाने सांगितले आहे.

दरम्यान, टेनेसीचे राज्यपाल बिल ली यांनी या घटनेची स्वतंत्र आणि व्यापक चौकशी करण्याचे आदेश दिले असून २०२६ मध्ये नियोजित असलेली आणखी एक फाशी पुढे ढकलली आहे.

आध्यात्मिक गुरूंमुळे ती वाचली?

पाइकच्या अंतिम क्षणी तिचा आध्यात्मिक सल्लागार तिच्या अगदी जवळ होता. त्याने तिच्याशी संवाद साधला, तिच्या कपाळावर हात फिरवला आणि तिच्यासोबत राहिला. त्यामुळे “त्यांच्या आध्यात्मिक उपस्थितीमुळे पाइक मृत्यूपासून वाचली का?” असा प्रश्न काहींना पडू शकतो.

मात्र, उपलब्ध वृत्तांमध्ये पाइकच्या जिवंत राहण्यामागे आध्यात्मिक हस्तक्षेप झाल्याचा कोणताही वैज्ञानिक किंवा अधिकृत पुरावा नाही. तिच्यावर उपचार सुरू असून फाशीची प्रक्रिया का अपयशी ठरली, याचे कारण स्वतंत्र चौकशीतूनच स्पष्ट होण्याची शक्यता आहे.

मृत्युदंडाच्या प्रक्रियेवर पुन्हा प्रश्नचिन्ह

या घटनेने केवळ क्रिस्टा पाइकच्या प्रकरणाकडेच नव्हे, तर मृत्युदंडासाठी वापरल्या जाणाऱ्या औषधांची गुणवत्ता, वैद्यकीय प्रक्रिया, पारदर्शकता आणि राज्याची जबाबदारी याकडेही पुन्हा जगाचे लक्ष वेधले आहे.

विशेष म्हणजे, याच वर्षी टेनेसीमध्ये आणखी एका कैद्याची फाशी IV मार्ग न मिळाल्याने थांबवावी लागली होती. त्यामुळे राज्याच्या मृत्युदंडाच्या प्रक्रियेबाबत आधीपासून उपस्थित असलेल्या प्रश्नांना पाइकच्या प्रकरणाने आणखी गंभीर स्वरूप दिले आहे.

दोन प्राणघातक मात्रा… तरीही सुरू राहिलेला श्वास!
क्रिस्टा पाइकचे प्रकरण आता अमेरिकेतील मृत्युदंडाच्या इतिहासात एका अत्यंत असामान्य घटनेच्या रूपाने नोंदले गेले असून, “राज्य एखाद्याचा मृत्यू निश्चित करण्यासाठी वैद्यकीय प्रक्रियेचा वापर करते, आणि ती प्रक्रिया अपयशी ठरते तेव्हा राज्याची नैतिक, वैद्यकीय आणि कायदेशीर जबाबदारी काय?” हा मूलभूत प्रश्न पुन्हा ऐरणीवर आला आहे.

सिंहवाणी लाईव्ह न्यूज — निर्भीड • निष्पक्ष • विश्वासार्ह पत्रकारिता
संपादक : किशोर आबिटकर