महात्मा गांधी जयंती निमित्त

“गांधींचे जीवन हा एका राष्ट्राचा इतिहास आहे आणि एका नव्या देशाचा जन्मही.”

डॉ सुभाष के देसाई ( जेष्ठ विचारवंत )

२ ऑक्टोबर १८६९ रोजी पोरबंदर येथे मोहनदास करमचंद गांधी यांचा जन्म झाला. पुढे जगाने त्यांना महात्मा गांधी म्हणून ओळखले. भारतीय स्वातंत्र्यलढ्याच्या इतिहासात गांधींचे स्थान केवळ एका राजकीय नेत्याचे नाही; त्यांनी राजकारणाला सत्य, अहिंसा, नैतिकता आणि आत्मशुद्धीची दिशा देण्याचा प्रयत्न केला.

गांधींच्या विचारांची मुळे त्यांच्या धार्मिक संस्कारांत होती. पण त्यांचा धर्म संकुचित नव्हता. हिंदू, जैन, ख्रिश्चन आणि इस्लाम या विविध धर्मांच्या विचारांचा त्यांनी अभ्यास केला. त्यांच्या दृष्टीने धर्म म्हणजे केवळ कर्मकांड नव्हे, तर सत्याचा शोध आणि नैतिक आचरण होय.

१८८८ मध्ये ते इंग्लंडला कायद्याच्या शिक्षणासाठी गेले आणि १८९१ मध्ये भारतात परतले. मात्र त्यांच्या जीवनाला निर्णायक वळण मिळाले ते दक्षिण आफ्रिकेत. १८९३ मध्ये तेथे गेल्यानंतर वर्णभेदाचा प्रत्यक्ष अनुभव आला. अन्यायाविरुद्ध संघर्ष करताना त्यांनी सत्याग्रह या नव्या पद्धतीचा विकास केला.

१९१५ मध्ये भारतात परतल्यानंतर गांधी भारतीय स्वातंत्र्य चळवळीचे प्रमुख जननेते बनले. त्यांनी स्वातंत्र्याचा प्रश्न सामान्य माणसाच्या जीवनाशी जोडला. खादी, स्वदेशी, अस्पृश्यता निर्मूलन, ग्रामस्वराज्य, हिंदू-मुस्लिम ऐक्य आणि सामाजिक नैतिकता यांना त्यांनी राजकीय संघर्षाइतकेच महत्त्व दिले.

गांधींच्या विचारांशी प्रत्येकाने सहमत असलेच पाहिजे असे नाही. त्यांच्या काही भूमिकांवर आजही चर्चा आणि मतभेद आहेत. परंतु राजकारणात नैतिकता, संघर्षात अहिंसा आणि साध्याबरोबर साधनांची शुद्धताही महत्त्वाची आहे, हा त्यांचा आग्रह आजही विचार करण्यास भाग पाडतो.

आजच्या माहितीच्या, तंत्रज्ञानाच्या आणि राजकीय ध्रुवीकरणाच्या युगात गांधींची आठवण म्हणजे केवळ भूतकाळाचे स्मरण नव्हे. आपण सत्य किती स्वीकारतो, मतभेद असताना किती संयम ठेवतो आणि सार्वजनिक जीवनात नैतिकतेला किती स्थान देतो, हा स्वतःला विचारण्याचा दिवस आहे.

महात्मा गांधींना जयंतीदिनी अभिवादन!
त्यांच्या विचारांशी सहमत-असहमत होण्याचे स्वातंत्र्य राखत, त्यांच्या जीवनातून सत्य, अहिंसा आणि नैतिक धैर्य यांचा अर्थ पुन्हा समजून घेऊया.
राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाने नेहमीच गांधी नेहरूंचा द्वेष केला गांधींना संपवले गांधीना खऱ्या अर्थी रामराज्य हवे पण अडवाणी बाजपेयी यांचा राम, मोदी शहाणा हवे असणारे राम मंदिर आणि महात्मा गांधींच्या राम नामात जमीन अस्माणाचे अंतर आहे गांधींच्या रामाला अस्पृश्यता मान्य नव्हती तो समतेचा प्रतिक होता ईश्वर अल्ला तेरे नाम सबको सन्मती दे भगवान म्हणणारा होता संघाचा राम हा आर्य आहे श्रेष्ठ वर्णाचा आहे कृष्ण सुदामा गवळ्याचा पोर आहे म्हणून भगवद्गीता सांगण्याचे, त्यातील विचार मांडण्याचे धाडस संघाकडे नाही धर्माची मक्तेदारी स्वतःकडे आहे असे मानणारा संघ आहे त्यांच्या रामात खऱ्या धर्माचा राम राहिलेलं नाही नाहीतर चंदा चोरी प्रकरण बाहेर आलेच नसते
त्याचप्रमाणे महात्मा गांधींचा सामाजिक क्रांतीचा मार्ग हा रशियाच्या मार्गापेक्षा भिन्न होता सत्याग्रह हे गांधींचे साधन होते आणि अंतरंग क्रांती घडवून आणून त्याच्या बाह्यविष्कार बाह्यांग क्रांतीने प्रगट व्हावा अशी त्यांची दृष्टी होती या सत्याग्रही दृष्टीने नवे जग व नवा मानव निर्माण करणे हे गांधीजींच्या सर्व चरित्राचे रहस्य व अभिप्रेत फल होते महात्मा गांधी यांना महात्मा , दृष्टा परिवर्तन घडवणारा ,अन्यायाविरुद्ध लढणारा लढवय्या विचारवंत असे अनेक जण संबोधतात तेही सारे होतेच त्याहीपेक्षा त्यांच्यात करुनणेने द्रवणारे हृदय होतं माणुसकी होती त्यांनी भारताची पावले जाणली म्हणून ते राष्ट्रपिता बनले ते आजही आढळ ठिकाणावर आहेत.धृवबाळासारखे.