महात्मा बसवेश्वर कॉलनीत मोबाईल टॉवरवरून वातावरण तापले

वैज्ञानिक तथ्ये आणि प्रशासकीय परवानग्यांकडे दुर्लक्ष करून विरोधाचा सूर?

सिंहवाणी ब्युरो / गेवराई
गेवराई शहरातील महात्मा बसवेश्वर वसाहत आणि कोल्हेर परिसरात ५जी मोबाईल टॉवरच्या उभारणीवरून वातावरण तापले आहे. परिसरातील नागरिकांकडून टॉवरला विरोध होत असताना, दुसरीकडे मोबाईल नेटवर्कची गंभीर समस्या सोडविण्यासाठी कंपनीकडून नियमानुसार टॉवर उभारणीचे काम हाती घेण्यात आल्याचे सांगण्यात येत आहे. त्यामुळे या वादाला आता ‘विकास विरुद्ध भीती’ असे स्वरूप प्राप्त झाले आहे.

गेल्या काही दिवसांपासून या परिसरातील नागरिकांना कॉल ड्रॉप, अत्यंत संथ इंटरनेट, ऑनलाइन व्यवहारांमध्ये अडथळे आणि विद्यार्थ्यांच्या ऑनलाइन शिक्षणातील समस्या यांना सामोरे जावे लागत असल्याचे सांगितले जाते. या पार्श्वभूमीवर नेटवर्कची समस्या दूर करण्यासाठी कंपनीकडून लाखो रुपये खर्च करून नवीन ५ जी टॉवर उभारणीचे काम सुरू करण्यात आले आहे.

मात्र, टॉवरमधून निघणाऱ्या रेडिएशनमुळे आरोग्यावर विपरीत परिणाम होण्याची भीती व्यक्त करत काही नागरिकांनी या कामाला विरोध केला आहे. त्यामुळे या विरोधामागे वैज्ञानिक तथ्य किती आणि गैरसमज किती? हा प्रश्नही चर्चेत आला आहे.

शहरात यापूर्वीही अनेक टॉवर कार्यरत

गेवराई शहरातील विविध भागांत यापूर्वीपासूनच मोबाईल टॉवर कार्यरत आहेत. काही ठिकाणी तर खासगी इमारती अथवा घरांच्या छतांवरही मोबाईल टॉवर उभारण्यात आले आहेत. संबंधित जागामालक आणि त्यांचे कुटुंबीय त्याच परिसरात वास्तव्यास असताना वर्षानुवर्षे हे टॉवर कार्यरत आहेत.

त्यामुळे नवीन टॉवरला विरोध करताना आधीपासून कार्यरत असलेल्या टॉवरच्या संदर्भातील वस्तुनिष्ठ माहिती, रेडिएशनची प्रत्यक्ष मोजणी आणि संबंधित अधिकाऱ्यांचे अहवाल यांचा विचार होणे आवश्यक असल्याचे मत व्यक्त होत आहे.

‘रेडिएशन’च्या भीतीपेक्षा प्रत्यक्ष मोजमाप महत्त्वाचे

मोबाईल टॉवरमधून निघणाऱ्या रेडिओफ्रिक्वेन्सी लहरी या नॉन-आयोनायझिंग रेडिएशनच्या प्रकारात येतात. या रेडिएशनचा प्रकार एक्स-रे किंवा गॅमा किरणांसारख्या आयोनायझिंग रेडिएशनपेक्षा वेगळा आहे. मात्र, त्यामुळे मोबाईल टॉवर पूर्णपणे जोखमरहित असल्याचा निष्कर्ष केवळ या आधारावर काढता येत नाही.

मोबाईल टॉवरच्या सुरक्षिततेचा प्रश्न ठरविताना प्रत्यक्ष उत्सर्जनाची पातळी, लागू असलेली सुरक्षा मर्यादा, टॉवरची रचना आणि नियमांचे पालन यांची तपासणी महत्त्वाची ठरते.

भारतामध्ये मोबाईल टॉवरमधून होणाऱ्या EMF उत्सर्जनासाठी निर्धारित मर्यादा लागू आहेत. त्यामुळे केवळ ‘टॉवर आहे’ या कारणावरून आरोग्यधोका ठरविण्याऐवजी प्रत्यक्ष EMF मोजणी आणि अधिकृत तपासणीचा अहवाल सार्वजनिक करणे हा अधिक पारदर्शक मार्ग ठरू शकतो.

WHO काय सांगते?

जागतिक आरोग्य संघटनेनुसार, वायरलेस तंत्रज्ञानातून होणाऱ्या रेडिओफ्रिक्वेन्सी एक्सपोजरबाबत वैज्ञानिक संशोधन सुरू आहे. उपलब्ध पुराव्यांच्या आधारे सामान्य पर्यावरणीय पातळीवरील RF एक्सपोजरमुळे गंभीर आरोग्य परिणाम होतात, असा ठोस निष्कर्ष सर्वसाधारणपणे निघालेला नाही. मात्र, संशोधन सुरू असल्याने नियमित सुरक्षा मानके आणि एक्सपोजर मर्यादा पाळणे महत्त्वाचे आहे.

त्यामुळे नागरिकांनी अफवांवर विश्वास ठेवण्याऐवजी संबंधित यंत्रणेकडून टॉवरची परवानगी, तांत्रिक मानके आणि EMF चाचणी अहवाल मागविणे अधिक योग्य ठरणार आहे.

‘टॉवर नको’ म्हणण्यापूर्वी ‘नेटवर्क हवे’ याचेही उत्तर द्यावे लागणार

आज मोबाईल केवळ बोलण्यासाठीचे साधन राहिलेले नाही. ऑनलाइन शिक्षण, डिजिटल पेमेंट, बँकिंग, शासकीय सेवा, व्यावसायिक व्यवहार, आपत्कालीन संपर्क आणि दैनंदिन कामकाजासाठी स्थिर मोबाईल नेटवर्क आवश्यक झाले आहे.

एका बाजूला नेटवर्कच्या समस्येविरोधात नागरिकांकडून तक्रारी केल्या जातात आणि दुसऱ्या बाजूला नेटवर्क सुधारण्यासाठी आवश्यक असलेल्या पायाभूत सुविधांना विरोध केला जात असेल, तर या दोन्ही बाबींमध्ये संतुलन साधणे गरजेचे आहे.

प्रशासनानेही पारदर्शकता ठेवावी

टॉवर उभारणीला विरोध करणाऱ्या नागरिकांच्या मनातील भीती दूर करण्यासाठी संबंधित कंपनी आणि प्रशासनाने सर्व परवानग्या, तांत्रिक मानके, सुरक्षा नियम आणि EMF उत्सर्जनाच्या मर्यादांची माहिती नागरिकांसमोर ठेवावी, अशी मागणी पुढे येणे स्वाभाविक आहे.

त्याचप्रमाणे नागरिकांनीही अफवा किंवा सोशल मीडियावरील अप्रमाणित संदेशांच्या आधारे निष्कर्ष काढण्याऐवजी वैज्ञानिक अहवाल आणि अधिकृत माहितीच्या आधारे भूमिका ठरवावी, अशी अपेक्षा व्यक्त होत आहे.

विद्यार्थ्यांच्या ऑनलाइन शिक्षणाचाही प्रश्न

गेवराई शहरातील अनेक विद्यार्थ्यांचे शिक्षण, स्पर्धा परीक्षा, ऑनलाइन अर्ज आणि विविध शैक्षणिक प्रक्रिया मोबाईल इंटरनेटवर अवलंबून आहेत. नेटवर्कची समस्या कायम राहिल्यास त्याचा परिणाम विद्यार्थ्यांसह व्यापारी, नोकरदार आणि सर्वसामान्य नागरिकांच्या दैनंदिन व्यवहारांवर होऊ शकतो.

त्यामुळे ‘आरोग्याची सुरक्षा आणि डिजिटल सुविधेची गरज’ या दोन्ही बाबी एकाच वेळी विचारात घेणे आवश्यक आहे.

निष्कर्ष : भीती नव्हे, तपासलेली वस्तुस्थिती महत्त्वाची

महात्मा बसवेश्वर कॉलनीतील टॉवरचा प्रश्न केवळ ‘टॉवर हवा की नको’ एवढ्यापुरता मर्यादित न ठेवता टॉवर कायदेशीर आहे का, आवश्यक परवानग्या आहेत का, निर्धारित सुरक्षा मर्यादा पाळल्या जात आहेत का आणि प्रत्यक्ष EMF पातळी किती आहे, या प्रश्नांची उत्तरे शोधणे गरजेचे आहे.

अफवा नकोत, वैज्ञानिक माहिती हवी; भीती नको, अधिकृत तपासणी हवी. नागरिकांच्या आरोग्याची काळजी घेतानाच आवश्यक डिजिटल पायाभूत सुविधांनाही विरोध होऊ नये, यासाठी प्रशासन, कंपनी आणि नागरिक यांच्यात पारदर्शक संवाद होणे हीच या वादातून पुढे जाण्याची योग्य दिशा ठरू शकते.